Bệnh sán lá gan lớn là một trong những bệnh lý nhiễm ký sinh trùng phổ biến, do các loài sán lá thuộc họ Fasciolidae gây ra. Bệnh đặc trưng bởi sự xuất hiện của các tổn thương hoặc các ổ áp xe tại gan. Trong một số trường hợp sán ký sinh lạc chỗ, mầm bệnh còn có thể gây tổn thương cho nhiều cơ quan khác trong cơ thể.
Nhằm giúp cộng đồng chủ động bảo vệ sức khỏe, Bệnh viện Đặng Văn Ngữ cung cấp những thông tin y khoa chính xác về con đường lây nhiễm, triệu chứng nhận biết và các biện pháp phòng ngừa bệnh sán lá gan lớn hiệu quả.
Nguyên nhân và con đường lây nhiễm sán lá gan lớn
Tác nhân gây bệnh
Bệnh sán lá gan lớn ở người chủ yếu do hai loài ký sinh trùng gây nên:
-
Fasciola hepatica: Phân bố phổ biến ở Châu Âu, Nam Mỹ, Châu Phi và Châu Á.
-
Fasciola gigantica: Phân bố chủ yếu ở Châu Á như Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines. Tại Việt Nam, loài ghi nhận chủ yếu là dạng lai giữa F. gigantica và F. hepatica.
Vật chủ chính mang mầm bệnh sán lá gan lớn là người và các loài động vật ăn cỏ như trâu, bò, cừu, dê…
Chu kỳ phát triển và con đường lây nhiễm
Sán lá gan lớn xâm nhập vào cơ thể con người thông qua thói quen ăn uống thiếu vệ sinh. Chu kỳ phát triển của mầm bệnh diễn ra theo các giai đoạn:
-
Đào thải: Sán trưởng thành ký sinh trong đường mật đẻ trứng. Trứng theo đường mật xuống ruột và ra ngoài môi trường qua phân (trứng có kích thước khoảng 140 x 80 µm).
-
Phát triển trong nước: Trứng gặp môi trường nước sẽ nở thành ấu trùng lông (miracidium).
-
Thâm nhập vật chủ trung gian: Ấu trùng lông tìm và xâm nhập vào các loài ốc nước ngọt (vật chủ trung gian thứ nhất) để phát triển thành ấu trùng đuôi (cercaria).
-
Tạo nang trùng: Ấu trùng đuôi rời khỏi ốc, bơi tự do trong nước và bám vào các loại thực vật thủy sinh (như rau ngổ, rau muống, rau rút, rau cần, rau cải xoong, ngó sen…) để tạo thành ấu trùng nang (metacercaria).
-
Thâm nhập vào con người: Khi con người hoặc động vật ăn sống các loại thực vật thủy sinh chứa ấu trùng nang hoặc uống nước lã, nước chưa nấu chín nhiễm ấu trùng, mầm bệnh sẽ đi vào dạ dày. Tại đây, ấu trùng xuyên qua thành ống tiêu hóa vào ổ bụng, di chuyển đến gan và các cơ quan khác để ký sinh và phát triển.
Dấu hiệu nhận biết cơ thể nhiễm sán lá gan lớn
Triệu chứng lâm sàng của bệnh sán lá gan lớn biến đổi tùy thuộc vào mức độ nhiễm và từng giai đoạn tiến triển của bệnh:
1. Thể nhẹ
-
Triệu chứng thường không đặc hiệu, đôi khi không có biểu hiện rõ ràng và chỉ được phát hiện ngẫu nhiên khi đi khám sức khỏe định kỳ hoặc xét nghiệm.
-
Người bệnh có thể gặp các dấu hiệu như mệt mỏi, biếng ăn, gầy sút cân, sốt nhẹ hoặc thiếu máu.
2. Thể trung bình
-
Đau bụng: Là triệu chứng phổ biến nhất (chiếm 70 – 80% các trường hợp). Người bệnh thường đau vùng hạ sườn phải lan ra phía sau lưng, đau vùng thượng vị hoặc vùng mũi ức. Tính chất đau có thể âm ỉ, từng cơn hoặc đau tức dữ dội.
-
Sốt: Sốt cao, rét run hoặc sốt kéo dài không rõ nguyên nhân.
-
Thiếu máu: Da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt, thường gặp ở những trường hợp nhiễm bệnh kéo dài.
-
Rối loạn tiêu hóa: Có cảm giác đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, rối loạn đại tiện.
3. Thể nặng và biến chứng nguy hiểm
Khi bệnh chuyển sang thể nặng hoặc sán ký sinh lạc chỗ, người bệnh có thể gặp các triệu chứng nghiêm trọng:
-
Tổn thương gan và đường mật: Bệnh nhân bị tắc mật, viêm đường mật, viêm tụy cấp, xuất huyết tiêu hóa. Gan có thể to hoặc kích thước bình thường nhưng mật độ mềm, ấn vào có cảm giác đau.
-
Phản ứng dị ứng và viêm: Mẩn ngứa ngoài da, dị ứng xuất hiện ở khoảng 20 – 30% người bệnh (nổi nốt sẩn ngứa ở đùi, mông, lưng gây bứt rứt, khó chịu). Bệnh nhân có thể bị đau nhiều khớp, đau cơ, đỏ da.
-
Triệu chứng hô hấp: Ho, khó thở, tràn dịch màng phổi.
-
Tổn thương do sán ký sinh lạc chỗ: Sán di chuyển và gây tổn thương tại các vị trí bất thường như khớp, vú, cơ ngực, bắp chân hoặc các cơ quan nội tạng khác.
-
Biến chứng đặc biệt nguy hiểm: Trong một số trường hợp nghiêm trọng, tổn thương áp xe do sán có thể dẫn đến vỡ gan.
Các biện pháp phòng tránh bệnh sán lá gan lớn
Do nguy cơ nhiễm sán lá gan lớn liên quan trực tiếp đến thói quen sinh hoạt và ăn uống hàng ngày, việc chủ động phòng bệnh đóng vai trò vô cùng quan trọng:
-
Ăn chín, uống sôi: Tuyệt đối không ăn sống các loại rau mọc dưới nước (rau ngổ, rau muống, rau rút, rau cải xoong, ngó sen…); không uống nước lã hoặc nước chưa được đun sôi kỹ.
-
Khám sức khỏe định kỳ: Chủ động thực hiện xét nghiệm, tầm soát ký sinh trùng định kỳ, đặc biệt là người dân sống trong vùng có lưu hành bệnh.
-
Thăm khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ: Khi xuất hiện các triệu chứng như đau hạ sườn phải, sốt kéo dài, mẩn ngứa không rõ nguyên nhân, cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
-
Quản lý chăn nuôi: Thực hiện định kỳ tẩy sán cho trâu, bò, cừu, dê… để cắt đứt nguồn lây nhiễm mầm bệnh ra môi trường nước.
Khám và điều trị sán lá gan lớn tại Bệnh viện Đặng Văn Ngữ
Bệnh viện Đặng Văn Ngữ (trực thuộc Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương) là cơ sở y tế chuyên khoa đầu ngành cả nước về chẩn đoán và điều trị các bệnh lý ký sinh trùng, bao gồm sán lá gan lớn. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm dịch tễ và hệ thống trang thiết bị xét nghiệm hiện đại, bệnh viện cam kết mang lại kết quả chẩn đoán chính xác và phác đồ điều trị hiệu quả nhất cho người bệnh.
Để giảm thời gian chờ đợi và chủ động lịch trình thăm khám, Quý khách hàng có thể đặt lịch hẹn trước qua các kênh:
-
Tổng đài đặt lịch: 1900 1809 – 024 3553 2925
-
Ứng dụng di động: Tải ứng dụng EHEAL trên App Store hoặc Google Play để chọn khung giờ khám phù hợp.
Thông tin liên hệ:
-
Bệnh viện Đặng Văn Ngữ – Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương
-
Địa chỉ: Số 245 Lương Thế Vinh, Phường Đại Mỗ, TP. Hà Nội.
Kết luận
Bệnh sán lá gan lớn hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu chúng ta tuân thủ nguyên tắc ăn uống vệ sinh và từ bỏ thói quen ăn rau thủy sinh sống. Bệnh cạnh đó, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đi khám kịp thời tại các cơ sở chuyên khoa như Bệnh viện Đặng Văn Ngữ sẽ giúp người bệnh điều trị dứt điểm, tránh được những biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe.
Chia sẻ và like bài viết
